انطاكى گفته چيزى است كرم خورده كه در جوف درختهاى كهنه به هم مىرسد و مخصوص به درخت مقل است . طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : حابس نزف الدم و اسهال مزمن و ساير سيلانات و مدر بول و شير و سنون آن جهت تقويت لثه و سفيد كردن دندان و ضماد آن با سركه جهت نرم كردن جلد بدن نافع . قرقومعما به فتح قاف و سكون را و ضم قاف و سكون واو و فتح ميم و سكون عين معجمه و ميم و الف و قرقوعما نيز آمده . لغت يونانى است . ماهيت آن : ثفل دهن زعفران است زيرا كه قرقو زعفران است و معما ثفل را نامند و مختار و بهترين آن خوشبوى سنگين سياه رنگ آنست كه در آن چوب نباشد و چون بخايند به دندان بچسبد و دندان را رنگين كند و چون در آب حل كنند آب را رنگين به رنگ زعفران نمايد و انطاكى دهن زعفران دانسته . طبيعت آن : در سيّم گرم و خشك . افعال و خواص آن : منضج و مسخن و مقوى اعصاب و محلل صلابات و مدر بول و اكتحال آن جالى آثار و رافع ظلمت چشم و مقوى روح باصره است . قرمز به كسر قاف و سكون را و كسر ميم و زاى معجمه لغت رومى است و گفته‌اند لغت تركى است و به عربى دود الصباغين و صبغ ارمنى نيز و قفر و به فارسى كرم رنگريزان و كم رنگ و به يونانى انيقروس و به سريانى اغنيوس نامند و ديسقوريدوس در رابعه قفيس ناميده . ماهيت آن : حيوانى است كوچك كه در برگ‌هاى اشجار خصوص درخت جيدار به هم مىرسد و تا به قدر دانه عدسى بزرگ مىشود و سرخ و هر چند بزرگ مىشود سرخ‌تر مىگردد و گويند شبنمى است كه بر برگ بعضى اشجار مىنشيند و چيزى شبيه به دانه عدسى بر سر آن برآمدگى مثل سر حيوانى و آهسته آهسته بزرگتر مىشود تا به قدر دانه نخودى مستدير و مانند حيوانى پرنده مىگردد كه گويا مىخواهد طيران كند پس شكافته شده از جوف آن كرم كوچكى سرخ رنگ برمىآيد و هر چند كهنه گردد رنگ آن زياده مىگردد و آن را با شراب مىكشند به نوعى خاص و طبع مىنمايند با شراب يا آب و رنگ آن را اخذ نموده نقاشان كتاب و رنگريزان در رنگ آميزى نقاشى و كتابت و رنگ ابريشم و پشم به كار مىبرند و يك جزو آن ده جزو حرير و يا پشم را كه در آب جوش داده باشند خوش رنگ مىگرداند و رنگ كتان و ريسمان پنبه بدان خوب نمىشود و گويند دو قسم مىباشد خمرى و غير خمرى . خمرى آنست كه آن را در شراب مىكشند و باليده و خوش رنگ مىباشد و يك دانه آن را چون در آب بمالند به زودى آب را خوش رنگ مىگرداند به خلاف غير خمرى و بهترين الوان احمر است و از آن بهتر رنگى در سرخ نيست زيرا كه رنگ اين شكفته و خوش نما و براق مىباشد خصوص كه بر طلا بنويسند و ابريشم و پشم رنگ نموده بدان ثابت رنگ مىباشد و بهترين آن تازه بسيار سرخ آنست كه از قبرس و بلاد ارمن آورند . طبيعت آن : در دويّم سرد و خشك . افعال و خواص آن : با قوّت قابضه و حابس دم . * اعضاء النفض * آشاميدن آن به قدر دو درهم تا يك هفته هر روز پى هم با عسل جهت قطع حيض مجرب گفته‌اند و با سركه جهت منع حمل و ذرور آن مجفف بواسير . * الجروح و امراض الاعصاب * ضماد آن با عسل جهت الصاق و التيام جراحات عظيمه و به دستور با سركه و نيز با سركه جهت شكستگى اعضاء و جراحات اعصاب خاصه و ساير اعضاء عموماً قوى الاثر . * الزينه * نطول آب مطبوخ آن محلل صلابات و نيكويى و درازى موى و مانع توليد قمل . مقدار شربت آن : دو درم و تعليق آن با ابريشم سرخ در رفع تب مؤثر . قرن به فتح قاف و سكون را و نون لغت عربى است به سريانى قرنه و به فارسى سر و شاخ حيوان و به هندى سينكه نامند . ماهيت آن : معروف است و آن به منزله سلاح و حربه است براى دفع موذى از خود و اكثر حيوانات حلال گوشت مانند اقسام گاو و بز و ميش و آهو را مىباشد و نوع نر را بزرگتر و بلندتر از ماده و ماده تكون آن بيشتر و غليظتر از ماده موى است و جمع آن قرون آمده . طبيعت مطلق آن : سرد و خشك در دويّم . افعال و خواص آن : مجفف و قابض مانند ملح مغسول و اكثر مستعمل محرق آنست . * العين * اكتحال آن جهت منع نزول مواد به سوى عين . * اعضاء النفض * جهت نفث الدم هر عضوى و بواسير . * اعضاء الغذاء و النفض * جهت استرخاى معده و نشف رطوبات آن و يرقان و ذوسنطاريا نافع و دستور احراق آن در مقدمه ذكر يافت و قرن هر حيوانى در طى ذكر آن حيوان بيان شده و قرن ايّل را به سريانى قرناويلاكا و به يونانى سمفوريا و به رومى سمفوريس و به فارسى سر گاو كوهى و شاخ گوزن نر و به هندى باره سينكه گويند و بهترين آن مأخوذ از ايل پير است و نيز قرن ايّل را به اصطلاح اهل بالغه از بلاد اندلس نباتى را نامند كه به يونانى قرتمن گويند و قرتمن مذكور شد و نيز قرن به قول